A PHP Error was encountered

Severity: Warning

Message: imagejpeg(./assets/captcha/1576349647.4567.jpg): failed to open stream: Disk quota exceeded

Filename: libraries/antispam.php

Line Number: 144

A PHP Error was encountered

Severity: Warning

Message: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/iiksscom/public_html/fa/system/core/Exceptions.php:185)

Filename: libraries/Session.php

Line Number: 675

اردوغان و از سرگیری روابط با روسیه

اردوغان و از سرگیری روابط با روسیه تحولات سیاسی و نظامی

عذرخواهی رئیس جمهوری ترکیه از روسیه و تلاش وی برای عادی سازی روابط دو کشور را می توان مهم ترین خبر روزهای گذشته دانست و باید گفت چالش های اقتصادی و سیاسی ترکیه، اردوغان را واداشت تا رویکردهای خود در منطقه را تا حد زیادی تعدیل کند.
 

سال گذشته روابط ترکیه و روسیه پس از سرنگون ساختن یک فروند جت هوایی روسیه که بنا به ادعای ترکیه به حریم هوایی این کشور بی توجهی نموده بود، وارد دوره جدیدی از تنش شد؛ دوره ای که به میدان جنگی برای کلمات خشمگین سران دو کشور بدل شده بود.
سرنگونی جنگنده روس ها از سوی ترکیه، کرملین را به حدی خشمگین کرد که سریعا تحریم هایی بر صادرات و واردات ترکیه وضع کرد؛ همچنین سفر بدون روادید اتباع ترک به روسیه لغو و نهایتا شرکت های عرضه کننده تورهای سیاحتی ترکیه را با محدودیت های سنگین در خصوص ارائه خدمات سیاحتی به اتباع روسیه مواجه کرد.
تا پیش از این، سالیانه 3 میلیون گردشگر روس از ترکیه بازدید می کردند. روسیه پس از آلمان، بیشترین حجم گردشگر را روانه ترکیه می کرد؛ گردشگرانی که غیبت آنها خسارت سنگینی بر صنعت گردشگری ترکیه وارد کرده است.
ماه ها پس از این تیرگی روابط دو کشور، حال لحن رجب طیب اردوغان، در قبال مسکو تغییر کرده است و در دوره کنونی ترکیه به این درک رسیده که یا باید متحدان بیشتری داشته باشد و یا اگر سیاست خارجی این کشور در مسیری قرار گرفته است که متحدان چندانی ندارد، حداقل دشمن بیشتری برای خود نتراشد؛ سال های اخیر برای ترکیه و اردوغان سال های سیاه انزوا بوده و اردوغان در چند ماه گذشته با چالش های داخلی و خارجی فراوانی روبرو بوده است.
در بعد داخلی، مخالفان و نزدیکان، رییس جمهور ترکیه را به اتخاذ سیاست های مستبدانه و نیز فساد متهم کرده اند؛ همچنین سایه سنگین مراودات پنهانی ترکیه با داعش نیز وجهه این کشور را به شدت زیر سوال برده است؛ در بعد بین المللی، روابط ترکیه با اروپا خصوصا حول مبحث آوارگان سوری دچار چالش های اساسی بوده است؛ مداخله ترکیه در سوریه نیز همواره یکی از محورهای اساسی چالش این کشور با کشورهایی از قبیل روسیه و ایران بوده است. ترکیه ای که زمانی شعار سیاست خارجی آن، «کشوری بدون مشکل با همسایگان بود»، امروزه خود را در جایگاهی می یابد که تقریبا هیچ همسایه ای را برای ترکیه نمی توان یافت که آنکارا با آن مشکل نداشته باشد؛ شاید بتوان دوره اخیر را تنهاترین دوره دیپلماتیک ترکیه قلمداد کرد.

*** نقش مهم عوامل اقتصادی در از سرگیری روابط ترکیه و روسیه
سردی و خزان روابط بین مسکو و آنکارا، ضربه ای سنگین برای هر دو کشور به ویژه برای آنکارا بوده است. دو کشور روسیه و ترکیه به دلایل عدیده ای متحدان استراتژیک یکدیگر بوده و حیطه های متعددی زنجیره اقتصادی دو کشور را به یکدیگر مربوط ساخته و اینک بیش از همیشه این دو کشور را در آستانه آشتی و ترمیم روابط قرار داده اند.
بنا به اذعان کارشناسان، ترکیه در یک سال اخیر متحمل حدود 9 میلیارد دلار خسارت از بابت تحریم های روسیه شده است. مبلغی که معادل 1.2 درصد تولید ناخالص داخلی ترکیه بوده است. 5 میلیارد دلار از این مبلغ مربوط به خسارات های ناشی از کاهش درآمد گردشگری ترکیه است.
از سوی دیگر ترکیه دومین مصرف کننده بزرگ گاز روسیه پس از آلمان است. در سال 2015، ترکیه حدود 55 درصد نیاز خود به گاز طبیعی ( 26.9 میلیون متر مکعب) را از منابع گازی روسیه تامین کرده است.
در پی عذرخواهی اردوغان، شرکت گازپروم روسیه آمادگی خود را برای از سرگیری مذاکرات برای تأسیس خط لوله از مسیر ترکیه اعلام کرد. در سال ۲۰۱۴، تفاهم‌نامه‌ای بین گازپروم روسیه و ترکیش‌بوتاس ترکیه برای تأسیس یک خط لوله ۱۱۰۰ کیلومتری (۴ خط با ظرفیت ۶۳ میلیارد مترمکعب) امضا شده بود که مذاکرات آن در اثر تنش میان دو کشور بعد از هدف قرار گرفتن هواپیمای روسی توسط ترکیه متوقف شد. روسیه اعلام کرده بود تنها در صورت عذرخواهی ترکیه حاضر به ارتباط مجدد با این کشور است که به نظر می‌رسد این اتفاق در حال رخ دادن است.
در بعد روابط بانکی نیز، ترکیه یکی از مهمترین بازارهای خارجی اسبربانک (بزرگترین بانک روسیه و اروپای شرقی) بوده است. بیشترین دارایی های خارجی این بانک دولتی روسی در ترکیه واقع شده است. در باب وسعت و اهمیت این بانک می توان گفت که بانک مزبور در ژوئن سال 2012، دنیزبانک ترکیه را به مبلغ 3.5 میلیارد دلار خریداری کرده است. علیرغم کاهش ارزش اقتصادی دنیزبانک، کماکان این بانک 9 درصد دارایی بانک های روسیه را تشکیل می دهد.
به لحاظ گردشگری، فقط این ترکیه نبوده است که متحمل خسارت هایی شده است. ارائه کنندگان خدمات گردشگری روسیه نیز در یافتن جایگزین مناسب برای هتل های ترکیه ناکام بوده اند. حدود یک پنجم گردشگران روسی در غیاب هتل های به نسبت ارزان ترکیه (در مقایسه با کشورهای دیگر برای گردشگران روسی) از سفرهای سیاحتی خارجی منصرف شده اند.
علاوه بر این موارد، ترکیه عمده ترین تامین کنندگان میوه و سبزیجات روسیه بوده است. تجارت هنگفتی که پس از وقوع تنش در روابط دو کشور، از سوی روسیه مورد تحریم واقع شد. نتیجه این تحریم این بود که در چهار ماه نخست پس از آغاز تنش ها، واردات صنایع غذایی ترکیه به روسیه با کاهش 274.6 میلیون دلاری روبرو شد.
روسیه با ادامه تنش ها در این روابط می توانست این نیاز خود را از ایران و مصر تامین کند.
در نهایت ذکر این نکته خالی از فایده نیست که با بهبود روابط دیپلماتیک دو کشور، شرکت های فعال در امر املاک و مستغلات ترکیه نیز دوباره به صحنه روسیه وارد خواهند شد. با تیرگی روابط دو کشور، به شرکت های ساخت و ساز ترکی فرصت داده شد فقط کار پروژه هایی که از قبل از آغاز تنش ها شروع کرده بودند را به اتمام برسانند. پیش از آغاز تنش ها، شرکت های ساخت و ساز ترکیه درآمد سالیانه 50 میلیارد روبلی ( 773 میلیون دلار) در روسیه داشته اند.

*** نقش عوامل سیاسی در بهبود روابط ترکیه و روسیه
اما اقتصاد تمام داستان نیست؛ روسیه و ترکیه پس از تلاش های اخیر در مسیر ترمیم روابط بحران زده دو کشور، ناگزیر شدند سیاست های منطقه ای خود در خصوص سوریه را مورد مداقه مجدد و هماهنگی قرار دهند. اتحادی که ممکن است معادلات غرب در خصوص برخی مسائل بخصوص سوریه و کنار گذاشتن بشار اسد رئیس جمهوری سوریه را تا حد زیادی تحت تاثیر قرار دهد.
پیش بینی می شود که انفجار اخیر فرودگاه آتاتورک نیز بیش از پیش دو کشور را در مسیر یافتن مسیری مشترک برای مبارزه با تروریسم قرار خواهد داد این درحالی است که طی سالیان اخیر، قواعد بازی در بحران 5 ساله سوریه، تغییرات چندانی به خود ندیده است.
تغییر احتمالی سیاست های ترکیه که از حامیان اصلی تروریست ها در سوریه است ، می تواند یکی از تغییرات بالقوه مهم در قواعد بازی جنگ داخلی سوریه باشد. باید منتظر بود و دید که آیا نامه دلجویانه رجب طیب اردوغان به ولادیمر پوتین در خصوص هواپیمای سرنگون شده روسی، به معنای تلطیف سیاست خارجی آنکارا در خصوص دمشق خواهد بود یا خیر.
همانطور که پیشتر ذکر شد، ترکیه در سال های اخیر با متحدان سابقش چالش های فراوانی را تجربه کرده است. چالش هایی که به تضعیف اقتصادی – امنیتی آنکارا و انزوای ترکیه انجامیده است.
در کنار این حس انزوا، حملات تروریستی و درگیری با نیروهای کرد، این کشور را با بحران های عمیقی مواجه کرده است. عاملی که می توان گفت بیش از پیش این کشور را به ترمیم روابط متشنج با همپیمانان دیروزش ترغیب می کند.
چند ماه پیش اردوغان مسکو را تهدید کرد که در صورت هرگونه نقض جدید حریم هوایی کشورش، ناتو وارد عمل شده و واکنش نشان خواهد داد و پس از آن نیز در ائتلاف علیه داعش در صف واشنگتن قرار گرفت، اما اکنون 'سلطان' در میدان تنها مانده است حال آنکه تصور می کرد می تواند بازیگران بزرگ منطقه ای را به سمت تحقق هوس های منطقه ای خود سوق دهد، اما اکنون به دنبال نقشی است که بتواند کمترین میزان امنیت ملی و اقتصادی کشورش را حفظ کند.
در نتیجه شاهد هستیم که آنکارا در راستای رفع بحران انزوای خود، بر خلاف مواضع آتشین سابقش، به سرعت دست دوستی مجدد به سوی روسیه و اسرائیل دراز کرده است. نزدیکی دوباره ترکیه به رژیم صهیونیستی و روسیه به معنی رونق گرفتن مجدد توریسم، ورود مجدد به بازار انرژی(علی الخصوص گاز) و از سرگرفتن همکاری های نظامی – امنیتی و تجاری آن هم در دوره ای که منطقه غرق در آشوب و بی ثباتی است، خواهد بود.
همچنین اطلاعاتی درز کرده است مبنی بر اینکه اردوغان به زودی نامه های مثبتی را هم به قاهره ارسال خواهد کرد که بهانه آن تبریک به مناسبت روز ملی مصر است.
امروزه ترکیه در سوریه با مسایل عدیده ای دست به گریبان است. یکی از ترس های عمیق آنکارا، ظهور و شکل گیری دولتی کرد در شمال سوریه است؛ بیمی که حتی بر رویکرد و موضع گیری این کشور در خصوص بشار اسد تاثیرگذار بوده است.
بشار اسد از استقلال کردها حمایت نمی کند و با آن مخالف است و هر اندازه ترکیه و سوریه با یکدیگر تنش داشته باشند در خصوص این سیاست ضد استقلال اکراد موضعی مشترک دارند؛ روسیه اما تاکنون در خصوص کردهای سوریه مواضع دلخواه ترکیه را اتخاد نکرده است. این نیروها که غالبا تحت عنوان شورشی در رسانه های رسمی ترکیه مورد خطاب بوده اند، از حمایت های سیاسی و نظامی آمریکا و روسیه بهره مند بوده اند، تا جایی که روژآوا- مناطقی در شمال سوریه که تحت تسلط نیروهای کرد است- در فوریه سال گذشته اقدام به تاسیس دفتری در مسکو نموده است.
هرچند تاکنون تغییر لحن صریحی در خصوص مواضع روسیه در خصوص کردهای سوریه صورت نپذیرفته است، اما گرم شدن مناسبات ترکیه و روسیه می تواند به مثابه زنگ خطری برای کردهای سوریه تلقی شود.
امروزه با تشدید حملات تروریستی در ترکیه علی الخصوص پس از بمب گذاری فرودگاه آتاتورک که منجر به کشته شدن 50 نفر شد، به نظر می رسد که ترکیه به آرامی به سوی تغییر سیاست خارجی خود در قبال سوریه گام خواهد برداشت. در این راستا ترکیه ناگزیر از این خواهد بود که اهداف خود در سوریه را به روشنی مشخص کند؛ به احتمال زیاد اولویت های آنکارا مقابله با نیروهای کرد و نیز مقابله با برخی گروه های تروریستی خواهد بود؛ چالشی که آنکارا در صورتی می تواند در آن از حمایت روسیه بهره مند شود که از حمایت معترضین خواستار سرنگونی بشاراسد دست بردارد.
به عقیده ناظران سیاسی مهمترین وجه مشترک ایران و ترکیه در خصوص سوریه مخالفت با فدرالیزه کردن سوریه است. در سال های اخیر، ایران و روسیه به دو ستون اصلی حمایت کننده بشار اسد بوده اند؛ علی رغم این موضوع، نباید از این نکته غافل بود که روسیه و ایران تفاوتی آشکار در رویکرد حمایتی خود نسبت به سوریه داشته اند. از آغاز بحران سوریه در سال 2011 ایران بصورت ثابت و بدون تغییر حمایت خود از بشار اسد را به عنوان خط قرمز اعلام و به این سیاست را دنبال کرده است. حال آن که موضع روسیه در این خصوص با تغییراتی همراه بوده است.
تنها 6 ماه پس از نخستین حملات هوایی روسیه به سوریه، روسیه دستور خروج بخش مهمی از نیروهای خود از خاک سوریه را داده و در مورد همکاری با آمریکا برای یافتن راه حل سیاسی، اعلام آمادگی کرده است. همچنین بر خلاف ایران که پایین آمدن بشار اسد از اریکه قدرت را به عنوان خط قرمز سیاست خارجی خود تعیین نموده است، روسیه مواضع به نسبت منعطف تری را در این خصوص اتخاذ کرده است.
علاوه بر این، برخلاف ایران که مدافع سرسخت تمامیت ارضی و یکپارچگی حکومت سوریه است، مقامات روسیه گاه و بیگاه از ایده فدرالیسم در سوریه حمایت کرده یا لااقل در برابر آن مقاومت جدی از خود بروز نداده اند؛ دلیل این تفاوت نیز روشن است؛ روسیه اهداف عملگرایانه ای را در سوریه دنبال می کند که مهمترین آن ها صیانت از پایگاه های نظامی خود واقع در غرب سوریه و دسترسی به مناطق مدیترانه ای است.
به جز پاره ای موارد حساس، روسیه در قبال سایر اهداف خود در این منطقه حاضر به همکاری با آمریکا نیز خواهد بود. سیاست روسیه در این منطقه را می توان بر سه پایه اساسی بنیان کرد.
در وهله اول این که مهمترین هدف روسیه از دخالت در سوریه، صیانت از منافع ژئوپلتیک خود در کرانه غربی سوریه است. مسکو در واقع زمانی تصمیم به مداخله نظامی در سوریه گرفت که احتمال پیشروی و سلطه نیروهای تکفیری و شورشیان به مناطق غربی سوریه قوت گرفت و واضح است که روسیه در خصوص این مناطق هیچ مماشاتی و سازشی به خرج نخواهد داد. نکته دوم این است که به زعم مسکو، اسد می تواند در قدرت باقی مانده و حتی بخشی از آینده سیاسی سوریه تلقی گردد، اما مسکو از برخی راه حل های سیاسی در سوریه نیز حمایت می کند؛ به عبارتی دیگر برای روسیه آن چه موضوعیت دارد، استقرار حکومتی غیرافراطی در سوریه است که بتواند ثبات را در این کشور در هیمنه کنترل بگیرد.
نهایتا این که روسیه به احتمال زیاد نه تنها مشکلی با فدرالیزه کردن سوریه نداردکه احتمالا این امر را در راستای تحکیم جایگاه ژئوپلتیک خود در غرب سوریه به فال نیک می گیرد. حاکمیت مستقل کردها در سوریه، می تواند به عنوان ابزار فشاری علیه ترکیه مورد استفاده ابزاری روسیه عمل کند؛ حداقل می توان به داستان این گونه نگریست که روسیه می تواند عدم مداخله ترکیه در سوریه را به عنوان پیش شرط جلوگیری از استقلال کردها در سوریه و یا حتی مبارزه با تروریسم اعلام نماید.
در نتیجه علاوه بر مسائل اقتصادی، مسائلی مانند مسئله کردها در شمال سوریه در نزدیکی مرزهای ترکیه بر روابط دوباره ترکیه و روسیه تأثیر گزار بوده است هرچند این بعد به کندی پیش برود.
برآورد تحلیل گران بر این امر استوار است که بهار پس از خزان روابط مسکو و آنکارا بیش از این که بر تغییرات سریع در سیاست خارجی این کشورها استوار باشد، گرم شدن روابط اقتصادی و تجاری در برخواهد داشت.
به عقیده بسیاری از تحلیگران برآیند آشتی مسکو و آنکار در وهله اول نه لزوما به معنای بدل گشتن این کشورها به یاران گرمابه و گلستان که بیشتر به معنی ترمیم زخم های ناشی از قطع روابط اقتصادی خواهد بود. به عبارتی دیگر این کشورها به این نتیجه رسیده اند که می توان در عین داشتن دیدگاه های متضاد سیاسی، علقه های تجاری و اقتصادی فیمابین را محفوظ نگاه داشت. این موضعی دور از دسترس نیست، همچنان که عربستان سعودی و روسیه نیز علیرغم جنگ های عمیق نیابتی در سوریه، روابط اقتصادی فیمابین خویش را کماکان حفظ کرده اند.

 

گزارش از صغری رحیمی

منبع: ایرنا

برچسب ها:

نظرات کاربران

ارسال نظر