A PHP Error was encountered

Severity: Warning

Message: imagejpeg(./assets/captcha/1573966481.6168.jpg): failed to open stream: Disk quota exceeded

Filename: libraries/antispam.php

Line Number: 144

A PHP Error was encountered

Severity: Warning

Message: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/iiksscom/public_html/fa/system/core/Exceptions.php:185)

Filename: libraries/Session.php

Line Number: 675

بازبینی در سیاست خارجی ترکیه و شکل گیری محور ایران -ترکیه -روسیه

بازبینی در سیاست خارجی ترکیه و شکل گیری محور ایران -ترکیه -روسیه تحولات سیاسی و نظامی

همزمان با بروز تحرکات دیپلماتیک در روابط ایران و ترکیه و پیام های متقابل رهبران روسیه و ترکیه در جهت عادی سازی روابط و عبور از بحران، لزوم تجدید نظر در سیاست خارجی ترکیه مطرح شده و کارشناسان برکناری احمد داوداوغلو از مقام نخست وزیری را فرصتی مهم برای آنکارا برای بازگشت از رویکردهای خشن در سیاست منطقه ای و بین المللی ارزیابی می کنند.«مجتبی برغندان» محقق ایرانی مقیم ترکیه در مقاله ای که از سوی برخی رسانه های ترکیه منتشر شد با بر شمردن دوازده نکته به عنوان معیارهای اصلی، به بررسی ویژگیهای مختلف این محور و تاثیر آن بر آینده منطقه پرداخته است. برغندان با اشاره به اینکه ائتلاف ها ،همسویی ها و نا همسویی ها میان کشورها در مناسبات منطقه ای و جهانی به عواملی مانند تاریخ مناسبات، وضعیت جغرافیای سیاسی، فرهنگ و سیاست بستگی نزدیک دارد، می گوید: این اصل را باید در بررسی جوانب مختلف تحولات منطقه ای و نیز محور ایران – ترکیه – روسیه مدنظر داشته باشیم.این محقق ایرانی افزود : در شرایطی که ایالات متحده همچنان تصور فضای جنگ سرد را در منطقه در سر می پروراند و از سوی دیگر منطقه با تلاشهای سعودی ها برای تاسیس ائتلاف های کور و ناموفق به سمت وضعیت جدید سوق می یابد ، ایجاد هرگونه تعامل مبتنی بر همکاریهای دوجانبه و یا سه جانبه برای سه کشور ایران – ترکیه – روسیه هم در خاورمیانه و هم در مناطق جغرافیایی حساس دشوار تر گردیده است. برغندان توجه به دوازده نکته را به عنوان معیار اصلی در این راستا مفید شمرده و گفته است: این سه کشور وارثان امپراطوری های بزرگ در عصر مدرن هستند و پس از هزاران سال جنگ، رقابت، دشمنی ها ،درگیری، تاثیرگذاری و تجارت به عصر مدرن قدم گذاشتند اما متاسفانه هرگز همکاری سیاسی مستمر و با ثبات نداشتند. در ارزیابی سیاست های این کشورها فهم و درک نقش و تاثیرگذاری آنها در قبال دینامیزم قدرت در قفقاز، خاورمیانه و آسیای میانه یک اولویت حساس است. به منظور تحلیل و بررسی تحولاتی که بطور مستقیم یا غیرمستقیم به این کشورها مربوط می شود توجه به جوانب تاریخی بویژه جنگ سرد و تحولات بعد از بحران سوریه در سال 2011 امری اجتناب ناپذیر است. در بررسی مناسبات دو جانبه هریک از این سه کشور، موضوعاتی همچون مناسبات ترکیه با عربستان و نقش و عملکرد ایالات متحده را نباید از نظر دور داشت زیرا روابط کشورها دیگر مبتنی بر اصول سنتی نیست و بر معیارهای ژئوپلتیک استوار است. بین روسیه و ایالات متحده در زمینه تسلیحات نظامی مدرن همواره یک نوع رقابت تاکتیکی وجود داشته است. هریک از این دو کشور در تلاش هستند تا تسلیحات تولیدی خود را در بازارهای جهانی بویژه خاورمیانه به فروش برسانند. به عبارتی در این دینامیک، بین روسیه و امریکا یک نوع انتقام گیری وجود دارد. این سراسیمگی منطقه را هر روز بیش از گذشته در معرض خطر و بحران قرار می دهد و به رقبای جنگ سرد برای دستیابی به اهداف و منافع خود در منطقه کمک می کند.ششم، درصورت قطع مناسبات روسیه با ناتو و احتمال درگیری و کشمکش میان روسیه و دیگر اعضای ناتو ، مواضع و سیاست های راهبردی ترکیه در قبال سوریه و دیگر مناطق تغییر خواهد کرد. در این صورت طبعا مواضع منطقه ای ایران را دستخوش تغییر خواهد نمود زیرا تلاش و یا هرگونه اقدام ناتو در به انزوا کشاندن روسیه در واقع تامین کننده منافع و اهدافی است که ایالات متحده همواره به آن می اندیشیده است. درصورت تحقق این روند رژیم اسراییل بیش از هرزمان دیگر تقویت شده و بحران های منطقه ای افزایش می یابد. در چنین وضعیتی ، جمهوری اسلامی ایران به اتخاذ سیاست های جانبی دیگر در قبال سوریه و منطقه روی خواهد آورد و طبعا کسی نه می تواند آن را محکوم نماید. اگرچه این سیاست های در وهله اول تدافعی و مبتنی بر دیپلماسی خواهد بود. هفتم، هماهنگی و یکپارچگی ایران و ترکیه می توانست از بروز بحرانهای فعلی در منطقه جلوگیری و امنیت و ثبات منطقه را حفظ نماید زیرا این دو ، بزرگترین و قدرتمندترین کشورها از لحاظ جمعیت و تمدن می باشند .به عبارتی دیگر ، این دو کشور به دلیل وضعیت ژئوپلتیک و نقش های بسیار مهم در منطقه ، قادر به کنترل بسیاری از دینامیک های فعال می باشند . انسجام این دو کشور در جلوگیری از تاسیس دولت مستقل کردی در منطقه یکی از مصادیق بارز این ادعاست. به همین دلیل است که برخی بازیگران آرزوی بحران مناسبات ایران و ترکیه را در سرمی پرورانند. لذا مناسب است که مقامات ارشد ترکیه به استفاده از هر فرصتی در هر مناسبتی برای انتقاد از نقش جمهوری اسلامی ایران در سوریه خودداری کنند زیرا این رویه به وضعیت فعلی مناسبات با محور توسعه مناسبات فرهنگی و اقتصادی خدشه وارد خواهد کرد. هشتم، در مناسبات روسیه – ترکیه مشکلات و موانع نامعلوم وجود دارد . گویی اقدامات و سیاست های ترکیه در مناطق بالکان ، قفقاز ،خارومیانه ، آسیای میانه و دریای سیاه تامین کننده منافع ناتو می باشد و این موضوع حساسیت خاصی را نزد دولتمردان روسیه بوجود آورده است زیرا تقویت حضور ناتو در شرق با منافع و سیاست های روسیه مغایرت دارد. نهم، استقرار سیستم دفاعی ناتو در ترکیه، به عنوان تهدید در قبال روسیه تلقی شده است اما ترکیه ضمن توجه به حساسیت های روسیه ، در راستای حفظ روابط اقتصادی و توسعه آن قدم برداشته است و به نظر می رسد برای کاهش تنش های سیاسی با روسیه ، تلاش نموده است. دهم، همراه با شروع بحران سوریه و سرنگونی هواپیمای شکاری روسیه توسط ارتش ترکیه ، مناسبات این دو کشور وارد مرحله جدیدی شد و تنشها به اوج خود رسید. همراه با افزایش درگیریهای لفظی ، روسیه اعمال تحریمهای یک جانبه علیه ترکیه را آغاز نمود که میلیاردها دلار ضرر را برای طرفین به همراه داشته است. تحولات در سوریه ، دو کشور را به طرفهای جنگ های نیابتی در سوریه تبدیل کرده است که در واقع زمینه ها را برای مانورهای نظامی نیابتی آمریکا مستعدتر نموده است . در این راستا ، اینکه سیاست های متخذه از سوی جمهوری اسلامی ایران مورد رضایت و پذیرش ترکیه و یا دیگر بازیگران قبول گردد یا خیر ، ایران برای حفظ امنیت ملی خود تصمیم گرفته است کلیه تهدیدات را در خارج از مرزهای خود برطرف نماید و این روند را به عنوان یک راهبرد ضروری در دستور کار خود قرار داده است و به نظر می رسد این روند بویژه با توجه به شرایط فعلی همچنان ادامه خواهد یافت.و در نهایت مورد دوازدهم، سیاست ها و اقدامات روسیه در قبال اکراین و کریمه ، توسط ترکیه ، ایالات متحده و اروپا یک تهدید و مشکل بزرگ توصیف شده است و ایالات متحده و اروپا اعمال تحریمها علیه روسیه را آغاز نموده اند . مناسبات روسیه و ترکیه در نتیجه این بحران نیز زیان جدی دیده است و از سوی دیگر این روند از سوی غرب و اروپا به عنوان ابزاری برای منزوی نمودن روسیه استفاده شده است . این محقق ایرانی در ادامه با اشاره به فراز و نشیب ها در مناسبات ترکیه – روسیه و شکل گیری روابط ویژه همزمان با روی کار آمدن حزب عدالت و توسعه، می گوید رویکردهای خشن و ناگهانی در سیاست خارجی ترکیه با ورود به ماجرای سوریه، می نویسد، اوج بحران در روابط آنکارا – روسیه به 24 نوامبر سال 2015 بر می گردد که ترکیه اقدام به سرنگونی جنگنده روسی بر فراز خاک سوریه نمود.او می گوید: این تنش ها ، اهمیت محور ترکیه – ایران – روسیه را بیش از هر زمان دیگری آشکار نمود و تحت تاثیر قرار داد . تاثیر این تنش ها به گونه ای است که سیاست ها و اقدامات منطقه ای کشورمان قربانی تحلیلها و اندیشه های سوء شده است. زیرا سیاست های جمهوری اسلامی ایران همواره بر اصول حفظ امنیت ملی و تمامیت ارضی خود در خارج از مرزهای ملی استوار است .در واقع ، سقوط هواپیمای شکاری روس و در نتیجه ، تشدید رقابت و خصومت روسیه – ترکیه، برخی نتایج راهبردی با خود به همراه داشته است . این نتایج راهبردی اگرچه به قول برخی تحلیل گران در ابتدا در راستای منافع منطقه ای ایران دیده می شد، لکن در دراز مدت به زیان ایران و منطقه منجر شده است. نخستین نتیجه این راهبرد، افزایش سطح مناسبات راهبردی ایران – روسیه است که در واقع به نوعی مبتنی بر شرایط و مقتضیات روز منطقه ای و بین المللی می باشد ولیکن این روند، خوشایند ترکیه قرار نگرفته است .دومین نتیجه، تشدید عملیات نظامی روسیه علیه تروریستها در سوریه بود که این رویکرد در واقع سیاستهای روسیه در قبال تحولات سوریه را به مسیر متفاوتی سوق داده است . سومین نتیجه این است که ضمن خدشه دار نمودن تلاش دیپلماتیک کشورهایی همچون جمهوری اسلامی ایران در دستیابی به صلح در سوریه ، این وضعیت به نزدیکی بیشتر ترکیه – عربستان و ظاهرا ایجاد شکاف میان این دو با ایالات متحده منجر شد . اگرچه این روند به نظر در راستای مواضع و منافع روسیه در سوریه بود اما متاسفانه بهانه ای شد تا ائتلاف های جدید ظهور کنند و یا ائتلاف های موجود تقویت شوند. چهارمین نتیجه آن هم این بود که فضای نسبتا تنشی مناسبات ایران – ترکیه را تشدید نمود و در برهه ای نیز شاهد حملات لفظی مقامات ترکیه علیه ایران بوده ایم اما روابط دو کشور با توجه به ماهیت ویژه اش و تلاش دولتمردان ایران بیشتر از این متشنج نگردید و حتی هر روز شاهد بهبود در مناسبات می باشیم. این روند در واقع برای بازگرداندن صلح و ثبات منطقه ای حائز اهمیت است. با توجه به این شرایط ، ظهور ائتلاف های جدید و یا تقویت و از سرگیری برخی ائتلافات کور مانند تقویت همکاریهای منطقه ای مناسبات ترکیه – عربستان سعودی بویژه در قبال تحولات سوریه و لیبی و .. ، مواضع جمهوری اسلامی ایران را چگونه تحت تاثیر قرار داد ه است ؟ در حالیکه سیاست های روسیه و جمهوری اسلامی ایران در خصوص برخی جوانب تحولات منطقه ای همسو به نظر می رسد و یا اینکه سیاست های نزدیک به یکدیگر را دنبال می کنند ، مناسبات روسیه و ترکیه در حال فروپاشی است. از سوی دیگر ، جمهوری اسلامی ایران و ترکیه علیرغم اختلاف نظر در برخی موضوعات منطقه ای حتی بحران سوریه ، همواره یکدیگر را به عنوان دوست و همسایه مورد اعتماد در منطقه تلقی کرده اند زیرا با توجه به وضعیت ژئوپلتیک مکمل یکدیگر در منطقه می باشند. لذا تاثیر گذاری سیاست های عربستان بر مواضع جمهوری اسلامی ایران موقت و گذرا است . جمهوری اسلامی ایران از آغاز تنش روسیه – ترکیه، در خصوص نوع سیاست های اتخاذی در قبال این دو کشور خیلی قدرت انتخاب و مانور نداشته است .این وضعیت در واقع از ماهیت فرهنگ سیاسی ، جایگاه ژئوپلتیک و شرایط ویژه بعد از برجام نشات می گیرد و از سوی دیگر این رویه ، نه تنها بیانگر ماهیت صلح طلبی و میانجی گری جمهوری اسلامی ایران است بلکه سیاستمداران ایران اندیشیدند که این رویه به بهبود مناسبات پر تنش ترکیه – روسیه کمک خواهد کرد. سیاست های جمهوری اسلامی ایران در قبال تحولات سوریه با موقعیت ژئوپلتیک این کشور ارتباط نزدیک و مستقیم دارد. ترکیه و روسیه نیز برای حضور و مداخلات خود در منطقه و سوریه طبعا دلایلی دارند . همانگونه که اشاره شد سیاست های ایران در قبال تحولات عراق و سوریه بر تلاش و اهتمام آن در دفع تهاجمات و حملات و طرحهای دشمنان در خارج از مرزهای ملی استوار است. شاید روسیه و ترکیه نیز به همین دلایل سیاست های فعلی را اتخاذ کرده اند .ولیکن سیاست های اتخاذی از سوی ترکیه در قبال بحران سوریه با مشکلات ترور در داخل مرزهای این کشور رابطه موازی پیدا کرده است. در این راستا جمهوری اسلامی ایران ، کلیه اقدامات ترور در ترکیه را محکوم نمود. به نظر می رسد ترکیه موفق نشده است سیاست های مورد نظر منطقه ای خود را اعمال کند و یا اجازه حرکت و مانور به آن داده نشده است . در این جا ، موقعیت ژئوپلتیک ترکیه از یک سو و رقابت منفی روسیه – آمریکا ، به عنوان برخی عوامل منفی بروز نموده اند. بطوریکه در نتیجه رقابت منفی روسیه و آمریکا، کلیه کشورهای منطقه به بازیچه گرفته شده اند. برغندان، در خاتمه با طرح این سئوال که آینده این وضعیت چه می شود؟ نوشته است: چنانچه ایران و ترکیه در قبال برخی موضوعات مورد اختلاف به توافق رسیده و یا برای دستیابی به اتفاق نظر از خودگذشتگی نشان دهند ، می توان گفت آینده این محور ،امیدوار کننده خواهد بود. این دو کشور درحال حاضر با توجه به اشتراکات فرهنگی و سیاست های مبتنی بر توسعه اقتصادی در تلاش هستند تا موازنه منطقه ای را مجددا در مسیر اولیه قرار دهند و این روند با توجه به روی کار آمدن کابینه جدید ممکن است بتواند راه حل بحران سوریه را بیابد. ولیکن ، ائتلاف ترکیه – عربستان قادر است علیرغم برخورداری از ماهیت گذرایی و موقتی ، بر این روند تاثیرات منفی بگذارد. از سوی دیگر ، بهبود مناسبات روسیه – ترکیه نیز سیاست ها و پروژه های غرب و آمریکا را در منطقه محکوم به شکست می کند. او با اشاره به اینکه مواضع یک کشور در سیاست خارجی اش، کشورهای دیگر را به حرکت در مسیر مثبت و کمک برای دستیابی به صلح تشویق می کند و این همان سیاست مبتنی بر دیپلماسی و مذاکره و برگرفته از روح همبستگی و تعاون مورد تایید اسلام است که جمهوری اسلامی ایران پرچم دار آن است و دنیا به ان اذعان دارد .بر این اساس تقویت و توسعه مناسبات دوجانبه یا سه جانبه هریک از این کشورها با یکدیگر ، هم برای این کشورها و هم برای سرزمینها و جغرافیایی که خطوط قرمز آنها را تعیین می کند ، نوید بخش صلح و آرامش خواهد بود. از سوی دیگر، تقویت مناسبات دوجانبه ایران – ترکیه به عنوان دو کشور مسلمان در این محور مبتنی بر احترام متقابل و اهتمام دو کشور در ممانعت از تشکیل ائتلاف های مضر و یا چرخش در سیاست های ترکیه به عنوان یکی از کشورهای مسلمان عضو ائتلاف به استناد دوازده نکته اصلی که در این نوشته به آنها اشاره گردیده است به عنوان یکی از مهمترین قدمها برای تحقق صلح منطقه ای حایز اهمیت است.

 

منبع: ایرنا

برچسب ها:

نظرات کاربران

ارسال نظر